W tym temacie wymieńcie często popełniane błędy i przejęzyczenia, a z czasem zrobimy dosyć długą listę, co pomoże niektórym w rozwiązaniu nurtujących ich pytań: "Pisze się ... czy ...?" ;)

Lista:

śpieszyć (się) – być w pośpiechu
spieszyć (się) – zejść z konia, (stać się pieszym, piechurem), dopuszczalne w znaczeniu [śpieszyć się]

---

pufa – niepoprawne, powstały w południowej Polsce żeński odpowiednik słowa 'puf'
puf – (fr. pouf) miękki taboret dookoła obity tkaniną lub skórą

---

wybuchnęła – wybuchnąć, używamy w odniesieniu do istot żywych (Marta wybuchnęła płaczem)
wybuchła – wybuchnąć, używamy w odniesieniu do przedmiotów (Bomba wybuchła dziś o 4 rano)

---

Wszem i wobec jest wyrażeniem niepoprawnym. Wobec znaczy w obecności, więc co ten zwrot ma znaczyć? Wszystkim i w obecności? A nie odnosi się to przypadkiem do wszystkich tutaj zgromadzonych? Więc nie wszem i wobec, ale wszem wobec.

---

Awatar jest postacią występującą w wirtualnym świecie, przede wszystkim w grach komputerowych, czasem też w innych formach komunikacji internetowej. Ortografia zaś jest od dawna ustalona: piszemy awatar.

---

Z kwerendy słownikowej wynika, że ach (pokrewne czasownikowi achać) pisze się przez ch, natomiast aha (używane zwykle dla potwierdzenia czegoś) jest pisane przez h.
Drugi z przykładów ma pisownię wariantywną: ech, rzadziej eh
Trzeci zaś w zasadzie pisany jest och, choć współcześnie, pod wpływem języka angielskiego, często pojawia się też w pisowni oh (co powinno odpowiadać wymowie [oł], gdyby osoby używające tej pisowni chciały zapożyczyć z angielskiego także wymowę). Warto też zauważyć, że inną pisownię niż och ma oho.
Pisownia wykrzykników emotywnych (a także onomatopeicznych) charakteruzuje się dość dużą swobodą, gdyż ma odzwierciedlać intencje piszącego. Nie trzeba się więc śpieszyć z wyrokiem potępiającym, gdy się zauważy, że w różnych słownikach ich pisownia jest różna.

---

fake (wymowa: fejk) – sztuczny, fałszywy; odnosi się zazwyczaj do zdjęć, które zostały zmontowane w celu wywołania ogólnego podniecenia społeczności. Wiele ludzi ma problem z odmianą tego słowa, dlatego daję ją poniżej:
1. Mianownik – (kto? co?) – fake / fake'i
2. Dopełniacz – (kogo? czego?) – fake'a / fake'ów
3. Celownik – (komu? czemu?) – fake'owi / fake'om
4. Biernik – (kogo? co?) – fake'a / fake'i
5. Narzędnik – (z kim? z czym?) – z fake'iem / z fake'ami
6. Miejscownik – (o kim? o czym?) – o fake'u / o fake'ach
7. Wołacz – (o!) – fake'u! / fake'i!

---

Można pisać dane słowo wielką (duża też jest uznawana przez niektórych językoznawców) lub małą literą, ale nie z wielkiej czy z małej litery.

---

nuż – «wykrzyknik komunikujący, że coś się nagle, nieoczekiwanie i zarazem w sposób gwałtowny zaczyna»
nóż – 1. «narzędzie służące do krajania, cięcia itp., składające się z metalowego ostrza osadzonego na trzonku», 2. «przyrząd do skrawania, cięcia itp. w różnego rodzaju urządzeniach mechanicznych»

---

Konstrukcja w każdym bądź razie jest potoczna i uchodzi za kontaminację (skrzyżowanie) konstrukcji w każdym razie z bądź co bądź. W oficjalnej polszczyźnie lepiej jej unikać.

---

Ubrać w znaczeniu włożyć na kogoś to regionalizm. Mówimy więc ubrać dziecko, ale włożyć sukienkę. Przy okazji: czasownik założyć jest w takiej sytuacji często spotykany, ale przez słowniki traktowany jako błąd.

---

Jakiś – Jakichś
a) To jest jakiś kotek.
a) Nie ma jakiegoś kotka.
b) To są jakieś kotki.
b) Nie ma jakichś kotków.
(jakiś, któryś, czyjś - liczba pojedyńcza; jakichś, którychś, czyichś - mnoga, dopełniacz)

---

Kolory
Gdy wstawiamy dywiz, twierdzimy jednocześnie, że coś jest w dwóch kolorach, które nie mieszają się ze sobą (biało-czerwona flaga). Bez dywizu znaczy to tyle, że kolor jest jednolity (rudobrązowa rdza).

---

zresztą «partykuła wprowadzająca zdanie uzupełniające wcześniejszą wypowiedź o nową informację, np. Nie mam ochoty tam iść, zresztą nie mam czasu.»
reszta 1. «to, co pozostaje z całości po oddzieleniu od niej jakiejś części» 2. «pieniądze wydane osobie regulującej rachunek kwotą większą, niż wynosi należność» 3. «to, co pozostaje z dzielenia, gdy jedna liczba nie dzieli się dokładnie przez drugą»
Kto inteligentny, już wywnioskował, na wszelki wypadek jednak wytłumaczę na przykładzie: Co zrobiłeś z resztą pieniędzy? Poszedłeś z resztą tych nieodpowiedzialnych dzieciaków i je na coś przetrwoniłeś? A zresztą. Nie obchodzi mnie to.

---

jakby, jak by. Cząstkę by ze spójnikami i partykułami należy pisać łącznie, a z zaimkami przysłownymi rozdzielnie. Na przykład: Wygląda, jakby był chory (ze spójnikiem, w znaczeniu 'jak gdyby'), Jakby cię pytali, nic nie mów (ze spójnikiem, w znaczeniu 'gdyby'), ale Nie wiem, jak by to zrobić (z zaimkiem, w znaczeniu 'w jaki sposób'). Inny przykład: Poprosiłby, toby dostał (to w funkcji spójnika), ale To by warto było przemyśleć (to w funkcji zaimka).
Błędy zdarzają się stosunkowo często, nawet u dobrych autorów i w dobrze redagowanych książkach: "! Myślałem, jakby im ulżyć w tych zmaganiach" (J. Krzysztoń). Należało napisać: Myślałem, jak by im ulżyć... Łączna pisownia jest uzasadniona natomiast w zdaniu: "(...) zmarszczył czoło, myślał chwilę, jakby zapomniał, z czym przyszedł (...)" (W. Żukrowski).
Od spójników pisanych łącznie z cząstką by trzeba odróżniać przykłady przypadkowego sąsiadowania dwóch spójników w zdaniu. Możemy napisać: Powiedział mi, żebym wrócił przed północą (z jednym spójnikiem) i Powiedział mi, że bym wrócił przed północą, muszę wyruszyć o świcie (z dwoma spójnikami, że i bym). Zamiana słowa bym na abym zwiększyłaby zrozumiałość ostatniego zdania.

---

żądzić, rządać, wąhać, wachać
rządzić, żądać, wąchać, wahać
(Często mylona pisownia ze względu na występowanie podobnych słów o innej pisowni).

---

Piszemy:
pojedynczy, pojedyncza, pojedyncze, pojedynczo, cienki, aforyzmie, klasycyzmie...
(Częste błędy ze względu na sposób wymowy)

---

Zwycięscy to przymiotnik (np. w zastosowaniu "zwycięscy wojownicy pojmali w jasyr przegranych"), zwycięzcy to l.mn. od zwycięzca.

---

Jako przymiotnik, zawsze piszemy greckokatolicki (a nie grekokatolicki, i bez dywizu!), ale grekokatolik (rzeczownik oznaczający wiernego Kościoła greckokatolickiego).

---

Francuzki to kobiety narodowości francuskiej.
Francuski to przymiotnik i, tak jak każdy przymiotnik, w zdaniu pisze się małą literą.

---

Każe - od rozkazu (kazać)
Karze - od karania (karać)

---

Nie wykluczając zasadniczych zmian w przyszłości w polskiej ortografii, Rada Języka Polskiego podejmuje decyzję pozytywną co do łącznej pisowni nie z imiesłowami odmiennymi z dopuszczalnością świadomej pisowni rozdzielnej.

---

Rzeczowniki będące połączeniami cząstki afro- i nazwy mieszkańca kraju, kontynentu, regionu geograficznego, nazwy członka narodu, rasy i szczepu piszemy dużą literą.

---

W tytułach - odmiennych i nieodmiennych - czasopism i cykli wydawniczych oraz w nazwach wydawnictw seryjnych piszemy wielką literą wszystkie wyrazy (z wyjątkiem przyimków i spójników występujących wewnątrz tych nazw), np. Gazeta Wyborcza, Tygodnik Powszechny, Polityka, Język Artystyczny, To i Owo (...).
Spójniki i przyimki występujące wewnątrz takich tytułów piszemy małą literą.

---

Podtytuły czasopism oraz tytuły jednorazowych dodatków do pism pisze się tak jak tytuły książek: wielką literą pisze się tylko człon pierwszy, pozostałe człony – małą literą. W tytułach stałych dodatków wszystkie człony oprócz spójników i przyimków pisze się wielką literą.

---

Słowa wchodzące w skład nazw witryn i portali internetowych piszemy wielką literą, z wyjątkiem spójników i przyimków, występujących wewnątrz tych nazw.

---

Wielokropek.
92.1. Służy on głównie do zaznaczania, że tok mówienia, na ogół z powodu emocji, został przerwany.
W podobnych wypadkach wielokropek może być zastępowany przez inne znaki interpunkcyjne — zwłaszcza myślnik, rzadziej przecinek.
92.2. Stawiamy go przed wyrazami, których czytelnik nie może w określonym kontekście oczekiwać; wprowadza więc takie treści, jak: rozczarowanie, ironia, komizm, stylistyczny zgrzyt.
Jeśli puenta nie ma charakteru żartobliwego, lecz charakter neutralny lub podniosły, zamiast wielokropka stawiamy myślnik.
92.4. (...) Wielokropek należy odróżniać od wykropkowania, którym zastępuje się litery pominięte w wyrazach nieprzyzwoitych, wulgarnych.
(Słownik ortograficzny PWN).

---

Odnośnie:

(02.09.2010 00:01)Kot Jr napisał(a):  Ubrać w znaczeniu włożyć na kogoś to regionalizm. Mówimy więc ubrać dziecko, ale włożyć sukienkę. Przy okazji: czasownik założyć jest w takiej sytuacji często spotykany, ale przez słowniki traktowany jako błąd.

warto wspomnieć, że „ubierać koszulę”, „ubierać płaszcz” to konstrukcje niepoprawne - powinno być ubierać się w koszulę, ubierać się w płaszcz. Płaszcz, koszulę czy buty można również wkładać.

Często popełniane błędy?
Z niewymienionych tutaj a tych, które pamiętam, można wymienić:
- skakaj zamiast skacz,
- chichotam zamiast chichocę/chichoczę (to samo z szeptam zamiast szepcę/szepczę),
- łga zamiast łże,
- zwątpij zamiast zwątp,
- drelować zamiast drylować (ciekawe, że pierwszego mi nie podkreśliło, choć jestem pewna, że jest to wariant niepoprawny),
- niechcąco zamiast niechcący,
- do Suwałek zamiast do Suwałk (błąd podłapany w którejś z gazet),
- karnister zamiast kanister (pierwszą formę słyszę na co dzień),
- właśnie, nacodzień/na codzień zamiast na co dzień,
- ten żołędź/żołądź zamiast ta żołądź,
- chłopaki poszli zamiast chłopaki poszły (bez bicia przyznaję, że gdyby nie prof. Miodek, z czystym sumieniem używałabym pierwszego wariantu. Wspomnę też, że oczywiście chłopcy poszli to konstrukcja poprawna).

Dochodzi jeszcze felerna odmiana czasownika mleć. Nierzadko słyszy się niepoprawne (owszem, dopuszczalne w języku potocznym, ale to by było na tyle) formy typu: mielisz, mieliłeś, mielicie. W rzeczywistości czasownik ten odmienia się zupełnie jak łamać, tj.:
1.mielę (łamię),
2.mielesz (łamiesz),
3.miele (łamie);
1.mielemy (łamiemy),
2.mielecie (łamiecie),
3.mielą (łamią).

Z kolei czas przeszły powinien wyglądać następująco:
1.mełłem,
2.mełłeś,
3.mełł;
1.mełliśmy,
2.mełliście,
3.mełli.

Szkoda, że poprawne formy słyszy się coraz rzadziej.

Ja często tak właśnie piszę ;p
A ja dam coś, co też mnie irytuje jak ktoś przekręca, choć akurat rzadko się to zdarza (to słowo ogólnie):

puf(r.m.) i pufa(r.ż)

Prawidłowy jest rodzaj męski, aczkolwiek w południowej Polsce (ze względu na gwarę chyba) przyjął się rodzaj żeński, który jest wszędzie namiętnie powielany, a nie jest poprawny. Nawet moje panie z polskiego nie były nigdy pewne, jak się to je, a poprawnie je się własnie po męskiemu.

109 641

@Soba
Pufa (fr. pouf) - miękki taboret dookoła obity tkaniną lub skórą. Słowo wciąż nie jest wpisywane do słowników języka polskiego. W praktyce jest jednak znacznie częściej używane, niż bliższy francuskiemu brzmieniu odpowiednik w rodzaju męskim - puf. W południowej Polsce formalnie poprawne - puf - nie jest już praktycznie używane.

Ano, masz rację Soba-chan.

Nidrax - dzięki za śpieszyć/spieszyć - człowiek się codziennie czegoś nowego uczy.

Soba - pochodzę z południowej Polski i W ŻYCIU nie słyszałem słowa "puf"

Od siebie dorzucę, ze w przypadku wątpliwości co do slow typu wybuchnęła/wybuchła wersji -ęła używamy w odniesieniu do istot żywych (Marta wybuchnęła płaczem), natomiast -ła w odniesieniu do przedmiotów (Bomba wybuchła dziś o 4 rano).

Cytat:Soba - pochodzę z południowej Polski i W ŻYCIU nie słyszałem słowa "puf" Grin

no właśnie ;p to źle Ja nie wiem skąd, ale od początku wiedziałam, że puf jest dobry. Możliwe, że to przez harrego pottera, tak mi się kojarzy.

Dzięki też za Twoje, bo też zawsze mam z tym problem.

A ja jeszcze mogę napisać o czymś z czym też do niedawna jeszcze miałam problem:
popatrzYł(a)/popatrzAł(a)
niby obie formy są poprawne aczkolwiek końcówka "ał(a)" jest ponoć używana rzadziej, ale też się spotykam z rożną pisownią przy jednym tekście, dlatego uważam, że jak już w sumie nieważne jak ktoś wybiera (choć wydaje mi się że z "ył(a)" jest lepiej, tak to jakoś było że to chyba właśnie funkcjonuje przy pisaniu, a "ał(a)" przy mówieniu, czy jakoś tak) to niech używa tego przez cały czas .

109 641

Według słownika języka polskiego pwn:
"spieszyć się I zob. śpieszyć się.
spieszyć się II «o żołnierzu: zsiąść z konia lub wysiąść z pojazdu mechanicznego»
śpieszyć się, spieszyć się I
1. «szybko coś robić»
2. «mieć mało czasu na coś»
3. «o zegarze: wskazywać godzinę późniejszą, niż jest w rzeczywistości»", więc, Nirdax, wybacz, ale głosisz nieprawdę.

o, a więc jednak nie robię błędów ;p
thx Amon

109 641

@Amon

Cytat:Przypomnijmy słowa prof. Jerzego Bralczyka z programu „Mówi się...”, emitowanego w latach 1996-2000 przez Telewizję Polonia: „...Od dłuższego czasu mam dylemat: czy ja się spieszę czy śpieszę? Wolałbym się śpieszyć, bo wiem, że spieszali się nasi przodkowie zsiadając z konia, ale wszyscy z uporem mi opowiadają, że się spieszą. Nawet pociągi są pospieszne…
Chciałbym zrobić jakąś kampanię na rzecz tego, abyśmy się jednak śpieszyli. Chętnie przyłączę
się do tej kampanii, chociaż nie sądzę, by poparło nas wielu Polaków.
Nie wydaje mi się nawet, aby poparli nas wszyscy językoznawcy. Rzeczywiście kiedyś się spieszano – niekoniecznie z konia. Ja jeszcze pamiętam spieszanie się, czyli schodzenie z opancerzonego transportera albo podobnej maszyny. Kiedy mówiono, że pluton się spieszył w tym znaczeniu – czasownik spieszyć się występował tylko z »s« na początku...”. Dawniej „spieszyć” oznaczało więc tyle, co „uczynić kogoś pieszym, każąc zejść mu z konia lub zsiąść z
pojazdu mechanicznego – zwykle w odniesieniu do wojska. Mówiono więc: „Spieszyć dragona, rajtara, ułana”, „Spieszone oddziały żołnierzy” „Wszystkie pułki rozpoznawcze zostały spieszone i działały jak piechota”
(z Wikipedii)

Skoro prof. Bralczyk woli się śpieszyć, to ja też, ale niby obie wersje są już dopuszczalne.
Mamy tutaj przykład 'pufy', która aktualnie nie jest umieszczana w słownikach (podobno), ale z czasem najprawdopodobniej zostanie wprowadzona, bacząc na częste użycie. To samo właśnie nastąpiło w przypadku spieszyć w kontekście śpieszyć.

Tutaj aneks:

Cytat:Nad pytaniem jak jest poprawnie: „pospieszny” czy „pośpieszny” – a więc pisać przez „s” czy przez „ś”, zastanawiał się chyba już każdy z nas. Odpowiedź, powtarzam, jest prosta! Można mówić (i pisać) na dwa sposoby: „pośpieszny” i „pospieszny”, „pośpieszać” lub „pospieszać”, podobnie jak „śpieszyć (się)” lub „spieszyć (się)”. Trzeba jednak podkreślić, że można powiedzieć (i napisać) tylko i wyłącznie „pośpiech”!

@Soba

(02.09.2010 08:50)Soba napisał(a):  popatrzYł(a)/popatrzAł(a)
niby obie formy są poprawne aczkolwiek końcówka "ał(a)" jest ponoć używana rzadziej, ale też się spotykam z rożną pisownią przy jednym tekście, dlatego uważam, że jak już w sumie nieważne jak ktoś wybiera (choć wydaje mi się że z "ył(a)" jest lepiej, tak to jakoś było że to chyba właśnie funkcjonuje przy pisaniu, a "ał(a)" przy mówieniu, czy jakoś tak) to niech używa tego przez cały czas .

Forma patrzeć jest częstsza niż patrzyć, ale obie są poprawne. Ciekawe, że przypatrzeć się i przypatrzyć się są używane z równą częstością. " - Mirosław Bańko.

No i niestety powstaje dylemat, gdyż musimy uznawać obie wersje za poprawne.

patrzyć/patrzeć
przypatrzyć/przypatrzeć
patrzył/patrzał
patrzyła/patrzała
patrzyliśmy/patrzeliśmy (nie patrzaliśmy!)
patrzyliście/patrzeliście (nie patrzaliście!)

Dopuszczalne a niepoprawne, to jednak znacząca różnica, prawda? Język rozwija się i zmienia, z jednej strony to dobrze, bo znaczy, że żyjemy, a z drugiej... straciliśmy chociażby taki uroczy czas zaprzeszły... ach...
Hm... cóż Amon może dodać od siebie do tego uroczego zbiorku? Hm. Ulubioną ciekawostkę?

"Wszem i wobec" jest wyrażeniem niepoprawnym. "Wobec" znaczy w obecności, więc co ten zwrot ma znaczyć? Wszystkim i w obecności? A nie odnosi się to przypadkiem do wszystkich tutaj zgromadzonych? Więc nie "wszem i wobec", ale "wszem wobec".

@Amon

Cytat:Tak, ma Pan (no, w tym wypadku Pani - dopisek Nidraxa ;d) rację. Dająca się obecnie słyszeć fraza wszem i wobec jest współczesną i nieuzasadnioną historycznie innowacją dawnego wszem wobec - skróconej wersji konstrukcji wszem wobec i każdemu z osobna lub podobnych
— Krystyna Długosz-Kurczabowa, Uniwersytet Warszawski